← Wszystkie publikacje

Wypowiedziałeś umowę ustnie? Twój kontrahent może próbować to podważyć - i policzyć sobie dodatkowe miesiące

Scenariusz, który wydarza się częściej, niż myślisz

Firma współpracuje z podwykonawcą B2B na podstawie umowy zawartej na czas nieokreślony, z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia liczonym na koniec miesiąca kalendarzowego. W pewnym momencie firma podejmuje decyzję o zakończeniu współpracy i wypowiada umowę ustnie - np. w czasie spotkania roboczego albo przez telefon. W trakcie rozmowy podwykonawca przyjmuje to do wiadomości, nie zaprzecza, rozmowa toczy się „normalnie” i pomimo tego, że okres wypowiedzenia umowy właśnie rozpoczął swój bieg, współpraca w kolejnych tygodniach przebiega prawidłowo i bez większych zgrzytów.

Problem pojawia się tuż przed końcem okresu wypowiedzenia. Podwykonawca nagle zmienia front: twierdzi, że ustne wypowiedzenie było nieskuteczne, bo umowa zawierała zapis, że „rozwiązanie umowy powinno być sporządzone na piśmie”. W konsekwencji sam składa własne, pisemne oświadczenie o rozwiązaniu umowy. W przekonaniu podwykonawcy taki ruch oznacza, że okres wypowiedzenia zaczyna biec od nowa, a firma musi płacić za współpracę przez kolejne miesiące, mimo że od dawna była przekonana, że temat jest zamknięty.

To nie jest teoretyczny problem. To sytuacja z życia wzięta, z jaką zgłaszają się do mnie Klienci, i która pokazuje, jak kosztowne może być poprzestanie wyłącznie na ustnym oświadczeniu o rozwiązaniu umowy, bez pozostawienia po nim żadnego śladu.

Jak to może wyglądać w praktyce - przykładowa chronologia

Poniższy przykład ilustruje mechanizm problemu (daty są przykładowe):

  • 10 stycznia - zleceniodawca rozwiązuje umowę ustnie, na spotkaniu z podwykonawcą, powołując się na trzymiesięczny okres wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego. Podwykonawca nie zgłasza wtedy żadnych zastrzeżeń.
  • luty-kwiecień - współpraca toczy się dalej w okresie wypowiedzenia, bez żadnych sygnałów, że podwykonawca kwestionuje jego bieg.
  • 30 kwietnia - zgodnie z ustnym oświadczeniem o rozwiązaniu umowy z 10 stycznia, to właśnie ten dzień miał być ostatnim dniem obowiązywania umowy.
  • 25 kwietnia - tuż przed planowanym końcem współpracy podwykonawca nagle oświadcza, że ustne oświadczenie o rozwiązaniu umowy było nieskuteczne (bo umowa wymagała formy pisemnej) i składa własne, pisemne wypowiedzenie z tą datą.
  • Konsekwencja: jeśli argumentacja podwykonawcy zostanie uznana za zasadną, nowy, trzymiesięczny okres wypowiedzenia biegnie od 25 kwietnia i kończy się dopiero 31 lipca. Zleceniodawca, który był przekonany, że współpraca kończy się 30 kwietnia, musi liczyć się z obowiązkiem zapłaty wynagrodzenia za kolejne trzy miesiące, tj. maj, czerwiec i lipiec - choć wcale tego nie planował.

Właśnie dlatego to, czy uda się wykazać skuteczność ustnego oświadczenia o rozwiązaniu umowy z 10 stycznia (i jego dotarcie do drugiej strony), ma bezpośrednie przełożenie na realne pieniądze - różnica trzech miesięcy wynagrodzenia to nierzadko kwota, o którą zdecydowanie warto powalczyć.

Ważne rozróżnienie: to nie jest kwestia „porozumienia stron”

Zanim przejdziemy do sedna, dodam jedno zastrzeżenie, które często umyka. W opisywanym scenariuszu nie mamy do czynienia z porozumieniem stron o rozwiązaniu umowy. Porozumienie to odrębna czynność prawna, wymagająca zgodnych oświadczeń woli obu stron co do sposobu i daty zakończenia współpracy.

Tu mamy coś innego: jednostronne oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy, złożone przez jedną ze stron na podstawie uprawnienia wynikającego wprost z umowy (prawo do rozwiązania umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia). Druga strona nie musi się na nic „zgadzać”, a oświadczenie o rozwiązaniu umowy jest skuteczne z chwilą, gdy dotrze do adresata w taki sposób, że mógł się z nim zapoznać. Cały spór toczy się więc nie o to, czy strony coś ustaliły, ale o to, w jakiej formie skutecznie można złożyć takie oświadczenie i czy forma ustna wystarczy.

Forma pisemna „dla porządku” a forma pisemna „pod rygorem nieważności”

Wiele umów B2B zawiera klauzulę w rodzaju:

„Rozwiązanie umowy powinno być sporządzone na piśmie.”

Brzmi jak twardy wymóg formalny. W praktyce jednak diabeł tkwi w szczególe: czy umowa zastrzega przy tym rygor nieważności, czy nie.

Zgodnie z art. 76 zdanie drugie Kodeksu cywilnego, jeżeli strony zastrzegły w umowie formę pisemną dla określonej czynności, ale nie zastrzegły wprost rygoru nieważności, to w razie wątpliwości przyjmuje się, że forma ta miała charakter wyłącznie dowodowy (forma ad probationem), a nie warunek ważności czynności (forma ad solemnitatem).

Różnica jest kolosalna:

  • „Rozwiązanie umowy powinno być sporządzone na piśmie” → forma dowodowa. Ustne oświadczenie o rozwiązaniu umowy jest ważne i skuteczne, choć trudniej będzie to udowodnić przed sądem w razie sporu.
  • „Pod rygorem nieważności rozwiązanie umowy powinno być sporządzone na piśmie” → forma zastrzeżona pod rygorem nieważności. Bez pisma oświadczenie nie wywołuje żadnych skutków prawnych.

Wiele umów, także tych przygotowywanych samodzielnie przez przedsiębiorców, bez udziału prawnika, zawiera pierwszy wariant, w przekonaniu, że gwarantuje on to samo co drugi. To błąd, który w sporze może zaważyć na wyniku sprawy i na wysokości roszczeń.

Skoro ustne oświadczenie o rozwiązaniu umowy jest ważne, to problem znika?

„Niby tak, ale nie do końca.” Ustne oświadczenie to pewne ryzyko dla strony, która rozwiązuje umowę w taki sposób. Niezachowanie zastrzeżonej formy pisemnej ad probationem w przypadku potencjalnego sporu sądowego z drugą stroną umowy skutkować będzie ograniczeniem dowodowym wynikającym z art. 74 § 1 k.c. Ograniczenie to polega na tym, że w sporze sądowym nie można swobodnie powoływać dowodu z zeznań świadków ani z przesłuchania stron na fakt złożenia takiego oświadczenia. Czyli mówiąc bez prawniczego żargonu - przedsiębiorca, który wypowiedział umowę, nie będzie mógł zostać w sądzie przesłuchany na tę okoliczność, aby to potwierdzić.

Ustawodawca przewidział jednak wyłom od tej zasady. Zgodnie z art. 74 § 2 k.c. dowód ze świadków lub z przesłuchania stron jest dopuszczalny mimo niezachowania formy pisemnej, jeżeli fakt dokonania czynności prawnej zostanie uprawdopodobniony za pomocą dokumentu.

W praktyce oznacza to, że strona powołująca się na ustne oświadczenie o rozwiązaniu umowy nie musi mieć podpisanego pisma - wystarczy choćby ślad w dokumentacji potwierdzający, że do wypowiedzenia doszło i że druga strona o nim wiedziała. Może to być np. korespondencja mailowa, wiadomość na komunikatorze, notatka ze spotkania, harmonogram przekazania obowiązków czy nawet wiadomość drugiej strony, z której wynika, że doszło do złożenia oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy, a druga strona przyjęła to oświadczenie do wiadomości i rozumie jego treść.

Co z tego wynika dla Twojej firmy?

  • Sprawdź swoje umowy. Jeśli klauzula o formie pisemnej nie zawiera zwrotu „pod rygorem nieważności”, wypowiedzenie ustne będzie ważne, jednak w razie sporu potrzebny będzie dowód, że w ogóle miało miejsce.
  • Każde oświadczenie o rozwiązaniu umowy, dokonywane w formie ustnej, potwierdzaj mailowo, tego samego dnia. Krótka wiadomość podsumowująca („potwierdzam, że dzisiaj rozwiązałem/-am Panu/Pani umowę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, tj. ze skutkiem na koniec kwietnia”) diametralnie zmienia sytuację dowodową i odbiera drugiej stronie pole do manewru.
  • Nie zakładaj, że milczenie drugiej strony przez kilka miesięcy nic nie znaczy. To, że podwykonawca kontynuował współpracę bez zastrzeżeń, jest istotną poszlaką - choć samodzielnie może nie wystarczyć jako dowód w sporze.
  • Rozważ doprecyzowanie klauzuli o formie wypowiedzenia w umowach, które podpisujesz - jasne określenie, czy forma pisemna jest warunkiem ważności, czy tylko wymogiem dowodowym, eliminuje pole do tego rodzaju sporów.

Masz wątpliwości co do skuteczności wypowiedzenia umowy? Nie zgaduj - skonsultuj się

Jeśli w Twojej firmie pojawił się spór o to, czy wypowiedzenie umowy zostało złożone skutecznie, albo dopiero przygotowujesz się do zakończenia współpracy z kontrahentem i chcesz mieć pewność, że zrobisz to w sposób nie do podważenia - nie działaj „na wyczucie”. Każda umowa ma swoją specyfikę, a drobny zapis (albo jego brak) może kosztować kilka miesięcy niepotrzebnych płatności i nerwów.

Więcej o tym, jak przygotowuję i opiniuję umowy, przeczytasz na stronie Prawnik od umów dla biznesu.

Powyższy tekst ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Każda umowa i każdy stan faktyczny wymagają indywidualnej analizy - jeżeli masz jakąkolwiek wątpliwość, zapraszam do kontaktu: przeanalizuję, jak wygląda Twoja sytuacja i jakie opcje są dostępne.

Masz podobny problem prawny? Skonsultuj sprawę z kancelarią.

Umów konsultację
Umów konsultację